Warfare in Flanders

Walter, archdeacon of the diocese of Thérouanne, spent his youth among the regular canons of Saint Martin of Ypres whence he was called by John of Warneton, bishop of Thérouanne in 1115. John made him archdeacon of Flanders in 1116 at a relatively early age, a task which brought him into frequent contact with Count Charles, whose confidence he appears to have enjoyed. He in fact met with Charles shortly before the assassination. John of Warneton asked him to write a history of Charles’s life, the Vita Karoli comitis Flandri_, immediately after the assassination, and Walter completed the work between July and September 1127. Walter’s works suggest that he had been well educated, and he was, like his bishop, devoted to the “Gregorian” reform movement. For more on Walter, see M. Duchet, “Sur un point erroné de l’Histoire littéraire de la France par les Bénédictins,” Mémoires lus à la Sorbonne dans les séances extraordinaires du Comité Imperial des travaux historiques et des sociétés savantes . . . histoire, philologie et sciences morales 8 (1867/68), 199-211; N. Huyghebaert, “Gautier de Thérouanne,” Dictionnaire d’histoire et de géographie ecclésiastiques 20 (Paris, 1984), 115-16; and The Narrative Sources from the Southern Low Countries, 600-1500, University of Ghent, http://www.lib.rug.ac.be/n-exec.html, ID numbers G009 and G010. The edition of the charters of the bishops of Thérouanne that is currently being prepared by Professor Benoît Tock of the University of Strasburg will also help us fill in some pieces of Walter’s biography. On the hagiographical context in which Walter composed his lives of Charles and John, see I. Van ‘t Spijker, Gallia du Nord et de l’Ouest. Les Provinces ecclésiastiques de Tours, Rouen, Reims (950-1130), Hagiographies, ed. G. Philippart, 2 (Turnhout, 1996), 239-47, 263-79.

From Walter of Thérouanne, Vita Karoli comitis Flandri_

1. De morte comitis et genere eius.

Anno itaque uerbi incarnati millesimo centesimo uigesimo septimo, indictione quinta, sexto nonas Martii, terr_ nostr_ pace sublata, deleta honestate, extincta omni fere felicitate, mortalium, guerrarum, laborum, turpitudinum, et totius infelicitatis detestabile cepit exordium. Eodem enim ipsius anni die in unius uita multorum uit_ periclitate et ex una unius indebita morte multorum iusto Dei iudicio mortes debite terribili quadam generatione sunt propagat_. Tunc namque, secundum prophetam, in memoriam rediit iniquitas patrum nostrorum in conspectu Domini [Ps 108.14] et antiqua peccata nostra noua ceperunt ultione feriri ut, in cuius manu post Deum hactenus constitit salus populi, eo de medio sublato, manifeste daretur intelligi et diuini iam in publicum prodiret censura iudicii, que prius latuerat in occulto prescienti_ Dei. Ipso enim die, in plurimorum perniciem execrabili quorumdam scelere interfectus est Bruggis in _cclesia sancti Donatiani Karolus comes Flandri_, filius Canuti martiris, regis quondam Daci_, et Adel_ regin_, quam postea uxorem duxit Rogerus dux Apuli_. . . .

32. De sepultura comitis.

Quo sane die pauci ex hominibus eius et clientibus conuenerunt et in illo, quo occisus fuerat, loco, sarcofago ex lapidibus et cemento super pauimentum composito, in eo illum sepelierunt. Porro sacerdotes et clerici, quia id in loco homicidiis et humano sanguine polluto fieri ratio et auctoritas non sinebat, in alia _cclesia eum missarum et orationum sollempniis Domino commendauerunt. Prepositus autem et sui, dum quasi aduersario suo deiecto exultant et de regno sibi comparando ac si non sit qui contradicat tractant et cogitant, tremendo diuin_ districtionis iudicio qu_ sibi uindicta preparetur ignorant. Illis nempe gaudentibus de sanguine et thesaurorum eius, quos inuaserant, direptione, iustus iudex et equissimus retributor occulte disponit de ultione. O ineffabilis bonitas et iusticia Dei! Persecutores suos impios Iudeos usque ad quadragesimum secundum annum post passionem suam, hoc penitenti_ eis spacio indulto, misericorditer expectauit. Sed quia illi, non attendentes quod patientia Dei ad penitentiam eos inuitaret, thesaurizantes sibi iram in die ir_, penitere neglexerunt, horrendis suppliciis eodem anno interierunt. His autem iusti persecutoribus iuste tempus adbreuiauit et usque ad octauum diem ultionem uix protelauit. Illi enim, quia primitiua in eis nutriebatur _cclesia, diutius, ut credo, fuerunt misericorditer tolerandi; hi autem, quia prouecta iam ecclesia in eis et per eos scandalizabatur, citius extiterunt iuste iudicandi.

33. De obsidione Brugensium.

Nam ecce! octauo die, quasi domno Karolo in sui uindictam quodammodo resurgente, Geruasius quidam, uicinus eorum, uir honestus et probus, congregato suorum circiter triginta equitum numero, castrum Bruggense inuasit et, eis resistere, quippe timore Dei super eos irruente, non audentibus, intrauit et eos in interiorem munitionem refugere coegit. Quod nimirum uirtute diuina factum non dubitauerim cum illi et numero et uiribus et municione plurimum prestarent. Uerum manus Domini paucorum fidelium corda confortabat et multorum infidelium uires et animos effeminabat. Sed et Bruggensium corda municipum ita superna inmutauit gratia ut, non solum iniust_ dominorum suorum parti non fauerent uel auxilium preberent, quin immo eorum consortium penitus abhorrerent et eos continuo in municione, qua confugerant, Geruasio iuncti, obsiderent. Duo autem eorum, qui necis domni Karoli cooperatores extiterant, intercepti et comprehensi, in conspectu aliorum, in penam nimirum et confusionem eorum, diuersis suppliciis et probrosis, ut dignum erat, tormentati, et sic tandem sunt necati ac partim patibulis appensi, partim in cloacas, ubi a dominis suis de muris prospectantibus uideri possent, iactati. . . .

36. De obsidione aucta et munitione irrupta.

Obsidione autem prefata, sicut dictum est, per Geruasium et Desiderium Bruggis

inchoata, Balduinus Gandensis, et Daniel Tenremondensis ab oriente, Gualterus Lilariensis, Riquardus Walnensis, et Theodericus Dicasmudensis ab occidente, exercitu collecto, eidem se obsidioni adiunxerunt et inde se non discessuros donec homicidas illos caperent et punirent iureiurando confirmauerunt. Paucis itaque diebus exactis et assultibus aliquibus factis, die quadam murum ab australi parte ascendentes et sese audacter intus proicientes, perfidos illos uiolenter aggressi sunt et eos omnes intra _cclesiam sancti Donatiani, quam feda prius cede contaminauerant, fugere compulerunt. Digne satis pro meritis. Conueniebat namque ut in eo potissimum loco, quem in contemptum Dei et sanctorum eius non fuerant crudeliter profanare reueriti, diuturn_ tedio obsidionis uigiliarum et famis incommoditates et sitis et assiduos imminentis timores mortis penaliter tolerare cogerentur inuiti. . . .

43. De perturbatione post mortem comitis et pace.

Sed iam dignum est ut articulum ad superiora tempora conuertamus et ea, qu_ prius quidem gesta sed a nobis hactenus sunt pretermissa, referamus. Neque enim quecumque eodem tempore contigerunt eodem etiam tempore dici potuerunt. Interfecto igitur Bruggis, ut dictum est, marchione, fama mali tanti confestim circumquaque diffunditur et ipsa eadem die usque ad triginta fere leugas extenditur. Ubique ergo luctus, ubique gemitus et dolor ingens, clericorum, monachorum, rusticorum, pauperum, postremo omnium in pace et tranquillitate degere et equitatem seruare et seruari cupientium. Raptores autem quilibet et iniqui, utpote uinculis, quibus tenebantur, disruptis, soluti (magis enim, sicut tunc euidenter patuit, Karoli refrenati fuerant timore quam Dei), uniuersa turbare, mercatores quosque et uiatores rebus suis expoliare et ipsos plerumque ligare et incarcerare ceperunt. Tanta namque fuit peruersorum hominum rabies et nequitia ut nec sancti temporis, nam quadragesima erat, eos coibere ualeret reuerentia. Uerum, omnipotentis Dei subueniente clementia, in breui repressa est eorum dementia. Prefatus enim Willelmus, domni Karoli consobrinus, mox ut mortem comitis, nuncio deferente, cognouit, eadem die comitatum sibi, frustra tamen, uendicauit et Ariam oppidum munitissimum occupauit et oppidanos omnes fidelitatem sibi iurare fecit. Cumque et Sanctum Uenantium, Casletum, Bellulam, Ipram, Bergensem quoque et Furnensem terram pari modo sibi subegisset, motus raptorum in finibus illis cito repressit et pacem seruari mandauit. Ceteri quoque barones terr_, inuicem collocuti, Deo inspirante, paci consenserunt et singuli partes suas defensare studuerunt.

44. De aduentu regis et ordinatione comitatus.

Porro magnificus rex Francorum Ludowicus, audito quod consobrinus suus Karolus interisset et Willelmus honorem sibi indebitum, presertim ipso non assentiente, inuassisset, grauiter tulit et, tam ea, quam usurpauerat, dignitate priuare quam amici mortem desiderans uindicare, ad urbem Atrebatum circa mediam quadragesimam uenit. Quo etiam Willelmum iuuenem, dictum Normanni_ comitem–a patruo suo Henrico Anglorum rege, sicut in inicio huius opusculi commemorauimus, impie exheredatum, qui regin_ sororem nuper duxerat uxorem– uenire mandauit. In qua urbe cum diebus ferme quindecim commorati fuissent et plures, qui sibi comitatum terre nostre competere assererent–Arnulfus, scilicet, nepos domni Karoli; Balduinus Montensis; et prefati Willelmi, qui iam partem terre nostre prelibatam uiolenter tenebat, nuncii frequentes hoc ipsum expetentes–ad regem uenissent, tandem regina Dei, ut arbitror, occulta sed tamen iusta dispositione preualuit et, animis quorumdam procerum multo ingenio ad sibi consentiendum inclinatis, sororio suo, Normanni_ comiti, decimo kalendas Aprilis comitatus donum optinuit.

45. De impedimentis regie dispositioni obuiantibus et comitis processibus.

Cuius potentiam patruus eius ad sui detrimentum ueritus crescere, eam totis uiribus et artibus, quibus poterat, contendit imminuere. Nepotem ergo suum Stephanum Blesensem, Bolonie et Moritonii comitem, transmittens et per ipsum et per alios partis sue legatos multa tribuens et plura promittens, multorum animos potentium sollicitat, Flandriam hereditatem suam esse et ex parte Rotberti Casletensis auunculi sui sibi iure competere affirmat et his modis in suum eos fauorem conciliat ac ducem Louani_, socerum suum, et Montensem comitem et Thomam Codiciacensem, necnon et predictum Willelmum sibi confederat. Hos omnes et eorum auxiliarios regi_ uoluntati et ordinationi contraire et profectus noui comitis modis omnibus impedire hortatur et instigat, non tam ut ipse Flandriam, quod forsitan fieri posse iam desperabat, obtineat quam ut uires comitis, quas sibi periculosas suspicabatur, eneruet et destruat. Rex autem cum comite Atrebatum ciuitate post aliquantum tempus egressus, primo Insulam, deinde Gandauum et Bruggas–egre tamen, nam ubique fere Anglici fauores plurimum impediebant–recepit et obsidionem sua presentia roborauit. Unde comes post pascha reuersus, per Insulam et Betuniam usque ad urbem nostram Teruanniam peruenit et ibi, cum magno cleri et populi gaudio susceptus, biduo mansit. Postea, cum castrum quod dicitur sancti Audomari, castellano et burgensibus eum gratanter, conditionibus tamen quibusdam premissis, suscipientibus, obtinuisset et ibi paucis diebus moram fecisset, iterum Teruanna transiens, Insulam regreditur.

46. Brugensium deditio, et miraculum in alimentis, et _cclesi_ purgatio.

Interea rex Robertum reliquosque illos homicidas Bruggenses de turri, in quam confugerant, egredi et sese dedere coegerat et in carcerem et uincula uniuersos retruserat. . . .

48. De expeditione regali et traditione Iprensi.

Quibus omnibus sollemniter et eo, quo dignum erat, honore adimpletis, rex cum exercitu, quem congregare poterat, Ipram contendit et sequenti die, sexto uidelicet kalendas Maii, comite sibi ex condicto cum exercitu ex alia parte impigre occurrente, circa horam diei sextam illuc usque peruenit. Porro sepe memoratus Willelmus, Philippi filius, regie maiestatis celsitudinem minus quam oporteret reueritus, extra oppidum eis, multorum et fortium, quos sibi confederauerat, uirorum et armis fretus et animis, audacter occurrit et contra uniuersum illum exercitum acerrime dimicare cepit. Sed ille, se agere fortiter arbitratus dum hostibus obstinatissime repugnat, dum in aduersarios aciem dirigit et instaurat, qu_ sibi infelicitatis temporalis et aduersitatis fouea preparata sit miser ignorat. Etenim iam pridem aliqui burgenses, qui sacramentis ei non semel tantum sed frequenter fidelitatem fecerant, cum quibusdam aliis hominibus ipsius de proditione eius conspirauerant, legatos inde ad regem direxerant seque ei portas aperturos et Willelmum tradituros iurauerant. Ue mundo ab scandalis! [Mt 18.7] immo ue Flandri_ a proditionibus! Mirandum nec minus miserandum quod terra infelix, cui domino suo per proditionem orbari contigerat, non aliter quam per proditionem alium adquirere ualebat. Et hanc quidem pauci Iprensium disposuerant faciendam. Iudicauerant namque commodius regie uoluntati parere quam imperiis Guillelmi et sibi suspect_ potestati subiacere. Neque hoc ideo, ut ferunt, quod ipsius personam in aliquo culparent sed quorumdam affinium eius dominium intemperantius futurum formidarent.

49. Willelmus capitur, Ipra incenditur, Flandria subigitur.

Itaque cum ab hora diei sexta usque ad nonam utrimque diuersis concursibus ab aquilonali parte et orientali pugnatum fuisset, uexillo, quod in signum futur_ proditionis super summum _cclesi_ sancti Petri fastigium ex proposito constituerant, aduers_ partis cuneos accersierunt et, porta meridiana aperta, eos in oppidum susceperunt. Quibus protinus totam uillam percursantibus et rapinis ac incendiis uniuersa uastantibus, Guillelmus, destitutum se tum demum persentiens, quod solum superesse uidebat, fugam arripuit sed fuga sera fuit. Fugientem enim eum Daniel Terremontensis consecutus comprehendit et, armis exutum, comiti Willelmo captiuum reddidit. Ipra igitur eodem die a porta septentrionali usque ad portam australem spoliata et incensa ac multitudine militum innumerabili comprehensa, rex et comes Mescinas monasterium adeunt et Willelmum secum captum abducunt. Quem cum postera die castellano Insul_ custodiendum commendassent, Ariam perrexerunt et, ea in deditione recepta, Casletum et reliquam illam inferiorem Flandriam facillime subegerunt et sic tandem ad ulsciscendam honorandi Karoli mortem Bruggas iterum redierunt.

Fratrem ergo prepositi Uuluericum, quem in mortem eius coniurasse supra memorauimus, cum aliis fere uiginti octo dediticiis e carcere productis, de excelsa turri precipitari fecerunt sicque homicid_ illi condignis tant_ iniquitati cruciatibus interierunt. Qui, quamuis non omnes consilio uel facto equaliter peccauerant, iniquitati tamen consentiendo et iniquis auxilium ferendo, paribus quodammodo iniquitatis nexibus se omnes obligauerant. Et ideo, quorum non abhorruerant iungi consortio, eorumdem non immerito sunt puniti supplicio. Robertum autem, quem (et ipsum ex coniuratis fuisse supra ostendimus) quibus ibidem, eo quod a populo uehementer diligeretur et modis quibusdam excusabilior ceteris uideretur, tute satis puniri posse non estimabatur, secum abducere decreuerunt. Quem cum Casletum usque perduxissent et ille reatus sui multam penitudinem gereret, extra oppidum eum capitis abscisione animaduerti fecerunt.

These texts and translations © Jeff Rider, Dept. of Romance Languages & Literatures, Wesleyan University, Middletown, CT 06459, from whom all necessary permissions to reproduce must be sought. We thank Professor Rider for his permission to republish this text.